دسته : گردشگریتاریخ: ۱۳۹۶/۰۸/۲۰
دانستنی های شگفت انگیز بادگیر های ایران

دانستنی های شگفت انگیز بادگیر های ایران

در مورد انواع بادگیر های ایران چه می دانید؟ علت شهرت بادگیر ها در ایران چیست؟ قدمت ساخت بادگیر ها در ایران به چه سالی باز میگردد؟ در این مقاله سایت نازشو به بررسی شگفتی های بادگیر های یزد و معرفی انواع بادگیر ها در ایران می پردازیم. بادگیر ها از زیباترین و خاص ترین سازه های تاریخی در ایران هستند.حتما شما پیش از این در مورد بادگیر های یزد و کرمان و… مطالبی را شنیده باشید و در ابتدا پیش خود بگویید که ساخت یک بنا که برای جابجایی هوا ساخته شده است چرا اینقدر اهمیت دارد.این بناهای تاریخی در عین زیبایی در دل کویر دارای کاربرد های مهمی هستند و یکی از کارآمد ترین بناهای باستانی در ایران به شمار می آیند.

به طور کلی بادگیر های ایران به سه دسته تقسیم می شوند که عبارت اند از بادگیر های اردکانی، بادگیر های کرمانی و بادگیر های یزدی که هر کدام از آن ها سبک معماری خاص خود را دارند.بادگیر های اردکانی همان طور که از اسم آن پیدا است بیشتر در منطقه اردکان یزد دیده می شوند و ساده ترین و مقرون به صرفه ترین نوع بادگیر ها را نسبت به بقیه بادگیر ها دارند.یکی دیگر از بادگیر های ساده و کوچک بادگیر های کرمانی هستند و عملکرد این بادگیر ها از بادگیر های یزدی بهتر است و بازده بیشتری دارند.اکثر بادگیر ها از خشت و گل ساخته شده اند.اما نوع سوم بادگیر ها بادگیر های یزدی هستند که به صورت چهار طرفه و هشت طرفه ساخته می شود که طراحی و معماری آن از سایر بادگیر های ایران پیچیده تر و دشوار تر است.بادگیر ها از قوانین ترمودینامیک برای تهویه هوا استفاده می کنند به طوری که هوای گرمی که در داخل خانه و یا بناها وجود دارد را به سمت بالا می کشد و هوای تازه بیرون به پایین میرد و در زبر بادگیر ها حوض هایی ساخته شده است که این جریان هوا را به نسیمی خنک تبدیل می کند.

بادگیر های ایران

انواع بادگير

نوع اول:

بادگيرها از لحاظ شکل بيروني چند دسته هستنند. ساده ترين نوع بادگير يک جناحي است كه بسيار کوچک و محقر بر فراز محفظه اي مانند سوراخ بخاري در پشت بام ساخته مي شود.دراين روش براي پرهيز از گزند گرد بادها و توفانهاي سهمگين، بادگير را فقط در جهت بادهاي خنک و نسيم هاي مطبوع مي سازند جبهه هاي ديگر آن را مي بندند.

دربرخي موارد بادگيرها ي يک طرفه را پشت به بادها ي شديد و آزار دهنده مي سازند و در واقع اين بادگير عملکرد تهويه و تخليه هوا را انجام مي دهد.

ابعاد آن نسبت به ساير انواع کوچکتر وشکل آن اوليه تر است اين مسير مورب (که در بالاي بام ديده مي شود) پس از اتصال به کانال عمودي داخل ديوار و پنجره خروجي داخل ساختمان مانند بخاري در يک ضلع اتاق قرار مي گيرد وتهويه را انجام مي دهد. اين نمونه بيشتردر مناطق سيستان وقسمتي از شهر ها ي بم ديده مي شود.

نوع دوم:

نوع دو طرفه که داراي دو وجه روبرو يکديگر و با پنجره هاي بلند و باريک بدون حفاظ ساخته مي شود ودر قسمت داخلي ساختمان به شکل يک يا دو حفره در طاقچه ديده مي شود اين نمونه در سيرجان و به ندرت در کرمان ديده مي شود.

نوع سوم:

سه جناحي است و دو نوع دارد، سه جناحي متصل و سه جناحي منفصل. در اين نمونه ميتوان به تفکيک از يک يا دو يا سه جبهه استفاده کرد. البته استفاده از اين نوع بادگير نادر است.

نوع چهارم:

باد گيرها ي چهار طرفه است که به شکل کامل و مفصل تر از انواع ديگر ساخته شده اند، و معمولاٌ داخل کانالها ي آن با تيغه ها يي از آجر يا چوب يا گچ به چند قسمت تقسيم مي شوند و بعضي از نمونه ها در زير کانال بادگير حوض به نسبت بزرگ و زيبايي مي ساخته اند که هواي خشک و داراي گردو غبار پس از برخورد با آب با جذب رطوبت خنک و گرد غبار آن جدا و هواي اتاق (حوض خانه) در گرماي تابستان بسيار مطبوع مي شده است.

درمناطقي که امکان ايجاد حوض خانه در طبقه همکف وجود نداشته است آب قنات را در زير زمين جاري و مي کردند و کانال بادگير نيز تا روي اين جريان آب ادامه مي يافته است.

اين فضاها (سرد آب ها) محل تجمع اهالي خانه در بعد از ظهرهاي تابستان بوده است. اين نمونه در يزد،کرمان و بوشهر و… ديده مي شود. در شهرستان يزد و برخي از قسمتهاي مرکز ايران بادگيرهاي چند وجهي(معمولاٌ هشت وجهي و حتي گاهي مدور) معمول است که نوع پنجم بادگيرها را تشکيل مي دهند.

بادگير چپقي نوع ششم بادگير است که به جاي فضاي مکعبي شکل خارجي، سازنده از ايجاد چند لوله ي خم دار( زانو مانند) براي حجم خارجي بادگير استفاده کرده است، اما کانالها و قسمتهاي داخلي مانند نمونه هاي چند طرفه است اين نوع بادگير تنها در سيرجان ديده شده است.

نماسازي بادگير خود از ويژگيهاي خاصي برخوردار است و درنهايت ظرافت به وسيله ي آجر کاري و يا گچ بري ساخته مي شود.

در اينجا لازم است از بادگير مضاعف، بادگير دواشکوبه و بادگير حفره اي نيز نام برد. در شيراز نيز بادگيرهايي کم و بيش ديده مي شود که به عنوان نمونه ميتوان از با گبر ارگ و آب انبار کريم خان زند ياد کرد.